در این میان، توسعه فناوری، استقرار نظام نوآوری و نشر دانش، در کنار ایجاد ساختارهای لازم برای استقرار فناوریهای نو، از الزامات مورد تأکید وی برای افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی است. ایران میتواند قطب صادرات محصولات کشاورزی شود سازمان جهانی خواروبار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در جدیدترین گزارش خود از سلسله گزارشهای موسوم به «دورنمای محصولات و وضعیت غذایی»، کل تولید غلات ایران در سال زراعی جاری را ۲۱.۶ میلیون تن اعلام کرده است. بر اساس پیشبینی فائو تولید غلات ایران در سال ۲۰۲۶ با افزایش ۱۱ درصدی نسبت به سال قبل مواجه خواهد شد. ایران در سال پیش ۱۹.۵ میلیون تن غله تولید کرده بود. متوسط تولید غلات ایران طی ۵ سال گذشته ۲۱.۴ میلیون تن بوده که انتظار میرود ایران در سال جاری بیشتر از متوسط ۵ ساله غله تولید کند. بر اساس این گزارش، تولید گندم ایران که در سال ۲۰۲۵ بالغ بر ۱۲ میلیون تن اعلام شده بود، در سال ۲۰۲۶ با افزایش ۱.۷ میلیون تنی مواجه خواهد شد و به ۱۳.۷ میلیون تن خواهد رسید. تولید شلتوک برنج در ایران نیز ۳.۹ میلیون تن پیشبینی شده که نسبت به سال قبل از آن تغییری نخواهد داشت. تولید سایر غلات ایران نیز در سال ۲۰۲۶ با افزایش ۴۰۰ هزار تنی از ۳.۶ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ به ۴ میلیون تن در سال جاری میرسد. فائو افزایش بارندگیها به ویژه از اواسط دسامبر ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶ که در نتیجه آن رطوبت خاک افزایش یافته و کیفیت محصولات بهتر شده را عامل افزایش تولید غلات در ایران طی سال ۲۰۲۶ اعلام کرده است. ذخایر غلات ایران حدود یک میلیون تن زیاد شد برآورد فائو نشان میدهد ذخایر غلات ایران در سال ۲۰۲۶ به ۱۳.۳ میلیون تن افزایش داشته است. ذخایر غلات ایران در سال قبل ۱۲.۴ میلیون تن اعلام شده بود. ایران با این حجم ذخایر غلات در رتبه سوم آسیا قرار گرفته است. چین با ذخایر غلات ۴۱۶ میلیون تنی در رتبه اول قرار داشته و هند با ۸۳ میلیون تن در رتبه دوم از این نظر قرار گرفته است. کشوری مثل پاکستان با جمعیتی تقریبا دو برابر ایران، یکچهارم ایران ذخیره غلات دارد. حجم ذخایر غلات این کشور ۳.۱ میلیون تن اعلام شده است. میزان ذخایر غلات اندونزی ۱۰ میلیون تن، فیلیپین ۳.۷ میلیون تن، کره جنوبی ۳.۷ میلیون تن و ترکیه ۵.۹ میلیون تن برآورد شده است.کل ذخایر غلات جهان در سال جاری نیز ۹۴۹ میلیون تن بوده که ۱.۴۴ درصد از این رقم به ایران اختصاص داشته است. اقتصاد کشاورزی ایران در حالی یکی از مهم ترین بخش های مولد کشور به شمار میرود که با وجود برخورداری از اقلیم چهار فصل، تنوع محصولات، نیروی انسانی متخصص و بازارهای گسترده منطقهای، همچنان با چالشهایی روبهرو است که مانع بهره برداری کامل از این ظرفیتها شده است. کارشناسان معتقدند اصلاح ساختار مدیریت، حرکت به سمت کشاورزی علمی و توسعه صادرات میتواند این بخش را به یکی از پیشران های اصلی اقتصاد کشور تبدیل کند. محمدعلی صدیقی، کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی، با اشاره به مهم ترین مشکلات ساختاری این بخش اظهار کرد: با وجود ظرفیت بسیار بالای ایران در تولید محصولات کشاورزی، به ویژه محصولات راهبردی، هنوز مشکلات متعددی در حوزه تولید، حملونقل، آموزش، بازار رسانی و مدیریت وجود دارد که اجازه نمیدهد کشاورزی به جایگاه واقعی خود برسد. تولید بدون برنامه؛ یکی از مهم ترین مشکلات کشاورزی ایران صدیقی نخستین ضعف اقتصاد کشاورزی ایران را نبود برنامه ریزی دقیق برای تولید دانست و گفت: در بسیاری از موارد، بازار هدف پس از تولید مشخص میشود، در حالی که در اقتصادهای موفق، تولید بر اساس نیاز بازار انجام میگیرد. به گفته وی، این ضعف موجب شده است که در برخی سالها میزان تولید یک محصول کمتر از نیاز بازار باشد و سال بعد همان محصول با افزایش شدید تولید مواجه شود؛ موضوعی که علاوه بر کاهش قیمت محصولات، خسارت های قابل توجهی را به کشاورزان وارد میکند. این کارشناس اقتصاد کشاورزی تاکید کرد: نبود دیپلماسی صادراتی منسجم نیز موجب شده است تولیدکنندگان ایرانی نتوانند از فرصت های بازارهای منطقهای و جهانی به شکل مطلوب استفاده کنند. وی همچنین ادامه داد: از سوس دیگر هنوز بخش قابل توجهی از کشاورزی کشور به شیوه سنتی اداره میشود و آموزش های تخصصی متناسب با فناوری های جدید به کشاورزان ارائه نشده است؛ موضوعی که موجب افزایش هدررفت منابع و کاهش بهره وری شده است. مکانیزاسیون؛ حلقه مفقوده توسعه کشاورزی صدیقی توسعه مکانیزاسیون را یکی از مهم ترین نیازهای امروز کشاورزی ایران دانست و اظهار کرد: استفاده از فناوری های نوین و تجهیزات مکانیزه علاوه بر کاهش هزینه های تولید، موجب افزایش عملکرد، کاهش ضایعات و استفاده بهینه از منابع محدود، به ویژه آب، خواهد شد. وی با بیان اینکه توسعه کشاورزی بدون همکاری نزدیک میان دانشگاه ها، مراکز پژوهشی، شرکت های دانش بنیان و بخش اجرایی امکان پذیر نیست افزود: البته طی سال های اخیر اقداماتی در این زمینه انجام شده، اما این اقدامات هنوز با نقطه مطلوب فاصله زیادی دارد. کشاورزی میتواند موتور رشد اقتصاد باشد این کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی با اشاره به نقش بخش کشاورزی در اقتصاد ملی گفت: کشاورزی به تنهایی نمیتواند تمامی نیازهای اقتصادی کشور را تأمین کند، اما در صورتی که ارتباط میان صنعت، دانشگاه، فناوری و تولید به شکل اصولی برقرار شود، این بخش میتواند به یکی از مهم ترین موتورهای رشد اقتصادی ایران در دهه آینده تبدیل شود. به گفته وی، تحقق این هدف نیازمند سیاستگذاری بلندمدت، سرمایهگذاری هدفمند و اصلاح ساختارهای مدیریتی است؛ زیرا بدون چنین اصلاحاتی، ظرفیت های گسترده کشاورزی کشور همچنان بلااستفاده باقی خواهد ماند. امنیت غذایی؛ ایران ظرفیت بالایی دارد اما مدیریت علمی ضروری است صدیقی در پاسخ به این سؤال که ایا ایران از نظر امنیت غذایی در وضغیت مطمینی قرار دارد یا خیر گفت: ایران به دلیل برخورداری از اقلیم چهار فصل، خاک حاصلخیز و نیروی انسانی توانمند، از نظر ظرفیت های طبیعی برای تأمین امنیت غذایی با کمبود جدی مواجه نیست. مهم ترین عامل برای حفظ این مزیت، حرکت به سمت کشاورزی علمی و مدیریت بهینه منابع است. این کارشناس اقتصاد کشاورزی افزود: اگرچه کشاورزان ایرانی با وجود همه مشکلات، نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی کشور ایفا کردهاند، اما ادامه این روند بدون افزایش حمایت های دولتی، توسعه مکانیزاسیون و آموزش های تخصصی امکان پذیر نخواهد بود. وی معتقد است یکی از مهم ترین مشکلات فعلی، نبود الگوی کشت متناسب با منابع آبی کشور است؛ موضوعی که موجب شده در برخی استان های کم آب همچنان محصولاتی کشت شود که مصرف آب بسیار بالایی دارند. صادرات آب به جای صادرات محصول صدیقی با انتقاد از کشت برخی محصولات آب بر در مناطق خشک کشور اظهار کرد: امروز در برخی استانهایی که با تنش شدید آبی روبهرو هستند، همچنان محصولاتی مانند هندوانه یا برنج کشت میشود؛ در حالی که این مناطق مزیت نسبی برای تولید چنین محصولاتی ندارند. وی افزود: وقتی محصولی مانند هندوانه از مناطق کم آب صادر میشود، در واقع آب کشور صادر شده است، نه صرفا یک محصول کشاورزی. به گفته وی، اصلاح الگوی کشت باید یکی از مهم ترین اولویت های سیاستگذاران بخش کشاورزی باشد؛ زیرا ادامه روند فعلی میتواند فشار بیشتری بر منابع آب زیرزمینی وارد کند. تحریمها امنیت غذایی ایران را تهدید نکرده است این کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی درباره تأثیر تحریمها و تنش های منطقهای بر امنیت غذایی کشور نیز گفت: ایران طی چهار دهه گذشته نشان داده است که به دلیل وسعت سرزمینی، تنوع اقلیمی و همسایگی با کشورهای متعدد، از ظرفیت بالایی برای تأمین نیازهای اساسی برخوردار است. وی تصریح کرد: اگرچه تحریمها موجب افزایش هزینه ها، گرانی و دشواری در تأمین برخی کالاها شدهاند، اما تاکنون نتوانستهاند امنیت غذایی کشور را با بحران جدی روبهرو کنند. صدیقی افزود: تجربه سال های اخیر نشان داده است که کشور در سخت ترین شرایط نیز توانسته نیازهای اساسی مردم را تأمین کند و این موضوع بیانگر ظرفیت بالای بخش کشاورزی و تولید داخلی است. سرمایهگذاری؛ نیازمند ثبات اقتصادی وی در ادامه، نبود ثبات اقتصادی را مهم ترین مانع سرمایهگذاری در بخش کشاورزی دانست و اظهار کرد: سرمایهگذار زمانی وارد یک بخش اقتصادی میشود که آینده سرمایه خود را قابل پیش بینی بداند. به گفته وی، رشد تورم، نوسانات اقتصادی، ضعف نظام بیمه، نبود حمایت های کافی و جذابیت بازارهای غیرمولد مانند خرید زمین، ارز، طلا و سایر دارایی ها، موجب شده است سرمایهها کمتر به سمت تولید کشاورزی هدایت شوند. صدیقی تاکید کرد: اگر اقتصاد کشور به ثبات برسد و حمایت های لازم از تولیدکنندگان انجام شود، بخش کشاورزی میتواند یکی از سودآورترین حوزه های سرمایهگذاری باشد. ایران ظرفیت تبدیل شدن به قطب صادرات کشاورزی غرب آسیا را دارد این کارشناس اقتصاد کشاورزی با اشاره به توانمندی های صادراتی کشور گفت: ایران در بسیاری از محصولات کشاورزی از جمله زعفران، خشکبار، خرما، پسته، حبوبات و محصولات باغی دارای مزیت رقابتی است. ضمن اینکه طی سال های اخیر سطح زیر کشت برخی محصولات ارزشمند مانند زعفران در استان های مختلف کشور افزایش یافته و این موضوع نشان دهنده ظرفیت بالای توسعه صادرات است. صدیقی افزود: در صورت اصلاح نظام مدیریت، توسعه فناوری، افزایش آموزش های تخصصی و بهره گیری از توان دانشگاهها و شرکت های دانش بنیان، ایران میتواند به یکی از مهم ترین مراکز صادرات محصولات کشاورزی در منطقه غرب آسیا تبدیل شود. وی همچنین توسعه صنایع بسته بندی، حملونقل استاندارد و بازاریابی بینالمللی را از مهم ترین پیش نیازهای افزایش صادرات محصولات کشاورزی عنوان کرد. اقتصاد کشاورزی نیازمند سیاستگذاری پایدار است صدیقی با اشاره به شرایط اقتصادی کشور تاکید کرد: نبود سیاست اقتصادی پایدار و بلندمدت، پیش بینی آینده را برای فعالان اقتصادی دشوار کرده است. وی اظهار کرد: اقتصاد ایران طی سال های اخیر علاوه بر تحریم ها، تحت تأثیر تنش های منطقهای، نوسانات اقتصادی و تصمیم های مقطعی قرار داشته و همین موضوع برنامه ریزی بلندمدت را برای تولیدکنندگان با مشکل روبهرو کرده است. این کارشناس اقتصاد کشاورزی معتقد است که عبور از این شرایط نیازمند ثبات در سیاستگذاری، تقویت بخش خصوصی، توسعه صادرات، افزایش بهره وری و استفاده گسترده تر از دانش روز است. بهرهوری کشاورزی از اقتصاد تولید تا مقیاسپذیری فناوری با چالش روبهروست عضو هیئت علمی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) با تشریح موانع پیش روی بهرهوری اقتصادی در کشاورزی، فضای اقتصادی حاکم بر بخش را مهمترین عامل مؤثر بر این وضعیت دانست. مهرنوش میرزایی، در اینباره بیان کرد: «تحریم، بالا بودن هزینه تمامشده تولید، کاهش انگیزه سرمایهگذاری برای استقرار نوآوری و فناوری، خرد و پراکنده بودن اراضی و مقاومت در برابر تغییر برنامهریزی تولید مطابق با توان و آمایش سرزمینی، از جمله عوامل اثرگذار هستند.» او بهرهوری اقتصادی در کشاورزی را موضوعی دانست که نمیتوان عوامل مؤثر بر آن را تنها در سطح مدیریت مزرعه یا هزینه نهادهها جستوجو کرد. به گفته او، فضای اقتصادی حاکم بر بخش کشاورزی مهمترین عامل در این زمینه است؛ فضایی که در آن تحریم و بالا بودن هزینه تمامشده تولید، بر انگیزه سرمایهگذاری برای استقرار نوآوری و فناوری در بخش کشاورزی اثر میگذارد. میرزایی در کنار این عوامل، خرد و پراکنده بودن اراضی کشاورزی را نیز از مسائل مؤثر بر بهرهوری عنوان کرد و مقاومت برای تغییر در برنامهریزی تولید مطابق با توان و آمایش سرزمینی را از دیگر موانع موجود دانست. اما مسئله بهرهوری تنها به هزینههای تولید محدود نمیشود. بخشی از چالش، در فاصله میان دانش و فناوری و سطح مزرعه شکل میگیرد؛ جایی که به گفته این عضو هیئت علمی، هزینه استقرار دانش و فناوری برای بهرهبرداران، یکی از موانع مهم است. او در عین حال، دیدگاه سنتی غالب بهرهبرداران، بهویژه در حوزه زراعت، را از دیگر عواملی دانست که در نرسیدن فناوریها و دستاوردهای تحقیقاتی به بازده اقتصادی مورد انتظار در سطح مزرعه نقش دارد.