این عدد نشان میدهد برای خرید یک خانه ۱۰۰ متری کاملا معمولی خریدار باید رقمی معادل ۲۰ میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان بپردازد. محاسبات آماری نشان میدهد این رقم تصویری از معدل حسابی مناطق بیستودوگانه پایتخت است و بازه قیمتی در محلههای مختلف تفاوتهای زیادی با این میانگین دارد. مثلا در مناطق شمالی پایتخت قیمتهای پیشنهادی ارقام متفاوتی را ثبت کردهاند. ارقام اعلامی از سوی مالکان در این مناطق بین متری ۶۰۰ تا ۶۵۰ میلیون تومان تعیین میشود. این عدد برای یک واحد مسکونی نوساز ۱۰۰ متری در مناطق گرانقیمت شهر تهران به ۶۰ تا ۶۵ میلیارد تومان میرسد. در مناطق جنوبی و حاشیهای ارقام پیشنهادی در سطوح پایینتری نسبت به میانگین متری ۲۰۹ میلیون تومان قرار دارند، اما میانگین کل شهر تحتتأثیر واحدهای مناطق شمالی به بالای ۲۰۰ میلیون تومان کشیده شده است. بررسی فایلهای فروش آپارتمان در تهران از افزایش تعداد فایلهای زیر قیمت متعارف مناطق مختلف حکایت دارد و به نظر میرسد پس از جهش تا ۱۰۰ درصد قیمتها در فروردین و اردیبهشت، نرخهای پیشنهادی در شهریور نسبت به مرداد مقداری تعدیل شده است. بازار مسکن تهران در حالی وارد نیمه دوم شهریور شده که نشانههایی از افزایش انعطاف فروشندگان و رشد فایلهای دارای تخفیف در برخی مناطق پایتخت مشاهده میشود؛ اتفاقی که در صورت تداوم میتواند نشانهای از افزایش فشار فروش و تعدیل قیمتهای پیشنهادی باشد. با این حال، بررسی دادهها و اظهارات کارشناسان نشان میدهد هنوز برای اعلام «تخلیه حباب مسکن» زود است و بازار بیش از آنکه وارد فاز ریزش قیمت شده باشد، در مرحلهای از رکود معاملاتی، شکاف قیمت پیشنهادی و قیمت واقعی معامله و فرسایش قدرت خرید قرار دارد. هزینه ساخت به۴۵میلیونتومان رسید ایرج رهبر، رئیس کمیسیون عمران، احداث و امور زیربنایی اتاق تهران درباره وضعیت هزینه ساخت مسکن در پایتخت اظهار کرد که رقم ساختوساز بهنوع ساختمان و سطح کیفی پروژه بستگی دارد و نمیتوان برای همه پروژهها هزینه یکسانی در نظر گرفت. بهگفته او، میان ساخت واحدهای لوکس، متوسط و سایر ساختمانها تفاوت قابلتوجهی وجود دارد. ایرج رهبر بهنقل از مهر و با اشاره بههزینه ساخت واحدهای مسکونی معمولی گفت: در ساختوسازهای متوسط هزینه احداث هر مترمربع مسکن در تهران بهطور میانگین حدود ۴۰تا۴۵میلیونتومان است. البته این رقم در پروژههای خاص و با کیفیت ساخت بالاتر میتواند افزایش پیدا کند و حتی بهحدود ۷۰تا۸۰میلیونتومان برای هر مترمربع برسد. او در ادامه بهکاهش شدید توان خرید خانوارها اشاره کرد و گفت طول دوره مورد نیاز برای تأمین هزینه خرید مسکن بهشکل قابلتوجهی افزایش یافته است. بهاعتقاد این فعال بخش مسکن، رشد قیمت مسکن و تورم حاکم بر این بازار موجب شده قدرت خرید خانوارها بهشدت تضعیف شود؛ بهگونهای که حتی اگر از این پس افزایش تورم اتفاق نیفتد یک فرد با درآمد متوسط ممکن است برای خرید خانه بهحدود ۱۰۰سال زمان نیاز داشته باشد. رئیس کمیسیون عمران، احداث و امور زیربنایی اتاق تهران درباره قیمت فعلی واحدهای مسکونی در پایتخت نیز اظهار کرد: میانگین قیمت مسکن در تهران حدود ۲۵۰تا۳۰۰میلیونتومان بهازای هر مترمربع است. اینرقم در مناطق جنوبی پایتخت پایینتر بوده و متوسط قیمت در این بخش از شهر حدود ۱۵۰میلیونتومان برآورد میشود. رهبر درعینحال وضعیت معاملات را نامناسب توصیف کرد و گفت حجم خرید و فروش مسکن بهشدت کاهش یافته است. بهگفته او، بازار درحالحاضر درگیر رکود تورمی است؛ وضعیتی که ازیکسو معاملات را محدود کرده و ازسویدیگر کاهش قیمت متناسب با افت قدرت خرید را نیز بهدنبال نداشته است. تخفیفها بیشتر شدهاند اما قیمتها هنوز پایین نیامدهاند یکی از مهمترین نشانههایی که در روزهای اخیر در بازار مسکن دیده میشود، افزایش انعطاف برخی فروشندگان برای مذاکره بر سر قیمت است. بررسی فایلهای عرضهشده در تهران نیز نشان میدهد قیمتهای پیشنهادی همچنان در سطوح بالایی قرار دارند، اما فاصله میان قیمت اعلامی و قیمتی که خریدار حاضر است بابت ملک پرداخت کند، در حال پررنگتر شدن است. بازار مسکن ترک برداشت؟ این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ چراکه در بازار مسکن، کاهش واقعی قیمت الزاماً با کاهش فوری قیمت آگهیها اتفاق نمیافتد. معمولاً ابتدا تعداد معاملات کاهش پیدا میکند، سپس فایلها برای مدت طولانیتری در بازار باقی میمانند و بعد فروشندگان برای نقد کردن ملک به تخفیف یا مذاکره روی میآورند. گزارشهای رصد بازار در شهریور نیز همچنان از بالا بودن قیمتهای پیشنهادی حکایت دارد. برای نمونه، در مناطق ۹ تا ۱۲ تهران متوسط قیمت پیشنهادی در اواسط شهریور حدود ۱۴۵ میلیون تومان در هر مترمربع اعلام شده که نسبت به حدود ۱۳۷ میلیون تومان در ماه قبل افزایش داشته است. بنابراین بازار همزمان دو سیگنال متفاوت ارسال میکند: قیمتهای پیشنهادی هنوز صعودیاند، اما توان خرید و قدرت معامله محدود است. اما سؤال این است که آیا افزایش تخفیفها به معنی ترکیدن حباب مسکن است؟ پاسخ فعلی هنوز «نه» است. برای اثبات تخلیه حباب باید چند اتفاق همزمان رخ دهد: قیمت معاملات واقعی کاهش پیدا کند، حجم معاملات در قیمتهای پایینتر افزایش یابد، مدت ماندگاری فایلها کاهش یا افزایش معناداری پیدا کند و در نهایت نسبت قیمت مسکن به متغیرهایی مانند درآمد خانوار، اجارهبها و هزینه ساخت تعدیل شود. در شرایط فعلی بخش مهمی از اطلاعات موجود مربوط به قیمتهای پیشنهادی است، نه قیمت نهایی معاملات. مدیرکل دفتر اقتصاد مسکن وزارت راه و شهرسازی نیز اخیراً بر همین تفاوت تأکید کرده و گفته است قیمتهای اعلامی در بنگاهها لزوماً بازتابدهنده قیمت واقعی معاملات نیست و تحلیل بازار باید بر مبنای معاملات واقعی انجام شود. این موضوع برای راستیآزمایی ادعای تخلیه حباب اهمیت دارد. ممکن است یک فروشنده ملک خود را ابتدا ۲۰ میلیارد تومان آگهی کند و بعد با ۱۸ میلیارد تومان حاضر به معامله شود؛ در این حالت قیمت پیشنهادی ۱۰ درصد کاهش یافته، اما اگر معاملات مشابه قبلاً با ۱۸ میلیارد تومان انجام میشده، نمیتوان گفت قیمت واقعی بازار ۱۰ درصد سقوط کرده است. بازار در وضعیت «قیمت بالا، معامله پایین» قرار دارد تصویر فعلی بازار بیش از هر چیز به رکود تورمی شباهت دارد. از یک طرف، قیمت نهادههای ساختمانی، زمین، دستمزد و هزینههای ساخت افزایش یافته و از طرف دیگر قدرت خرید خانوارها متناسب با قیمت مسکن رشد نکرده است. فرشید پورحاجت، دبیر کانون سراسری انبوهسازان، اخیراً از کاهش چشمگیر معاملات و افزایش قابل توجه هزینه ساخت سخن گفته و هزینه ساخت یک ساختمان پنجطبقه را در شرایط فعلی حدود متری ۶۰ میلیون تومان برآورد کرده است. او همچنین از افزایش شدید قیمت برخی مصالح ساختمانی خبر داده است. این مسئله یک مانع مهم در برابر کاهش شدید قیمت مسکن ایجاد میکند. زیرا حتی اگر تقاضای خرید کاهش پیدا کند، هزینه جایگزینی ساختمان برای سازنده بالا رفته است. به عبارت دیگر، بازار مسکن از یک طرف با کاهش تقاضای مؤثر مواجه است و از طرف دیگر با هزینه تولید بالاتر. نتیجه این تضاد میتواند به جای سقوط سریع قیمتها، ابتدا به افزایش تخفیف، کاهش معاملات و طولانیتر شدن زمان فروش منجر شود. قیمتهای پیشنهادی همچنان بالا هستند دادههای رصد آگهیهای مسکن در شهریور نیز نشان میدهد که هنوز نمیتوان از یک روند عمومی کاهش قیمت پیشنهادی در تهران سخن گفت. بر اساس دادههای منتشرشده از رصد آگهیها، متوسط قیمت پیشنهادی در برخی مقاطع شهریور همچنان افزایش داشته و در مناطق مختلف تهران تفاوت قابل توجهی میان قیمتها وجود دارد. این وضعیت نشان میدهد بازار هنوز در مرحلهای قرار دارد که فروشنده تلاش میکند ارزش اسمی دارایی خود را حفظ کند، در حالی که خریدار با سقف توان مالی خود وارد مذاکره میشود. در چنین شرایطی، تخفیف بیشتر لزوماً به معنی اعتقاد فروشنده به کاهش آینده قیمت نیست؛ گاهی فروشنده فقط برای تبدیل دارایی غیرنقدشونده به پول، حاضر به کاهش قیمت پیشنهادی میشود. بازار ملک در شهرهای بزرگ قفل شده است یکی از دلایل دشواری تشخیص حباب در بازار مسکن ایران این است که قیمت ملک تنها تابع عرضه و تقاضای مصرفی نیست. زمین، هزینه ساخت، تورم عمومی، نرخ ارز، انتظارات تورمی، هزینه فرصت سرمایهگذاری، اجارهبها و حتی نااطمینانیهای سیاسی و اقتصادی بر قیمت ملک اثر میگذارند. فردین یزدانی، پژوهشگر اقتصاد شهری و مسکن، نیز در تحلیلهای اخیر خود بر تأثیر جریانهای تورمی بر ارزش موجودی سرمایه در بخش مستغلات تأکید کرده و همزمان از کوچک شدن اندازه بازار و قفلشدگی معاملات در شهرهای بزرگ سخن گفته است. از این منظر، بخشی از افزایش قیمت مسکن ممکن است ناشی از رشد ارزش اسمی داراییها در اقتصاد تورمی باشد و نمیتوان تمام افزایش قیمت را به عنوان «حباب» در نظر گرفت. دیدگاه متفاوت کارشناسان؛ حباب یا عقبماندگی؟
بیتالله ستاریان، کارشناس اقتصاد مسکن، نگاه متفاوتی دارد. او افزایش شدید هزینه ساخت و کمبود عرضه را از عوامل اصلی افزایش قیمت مسکن میداند و هزینه ساخت هر مترمربع را در شرایط فعلی حدود ۶۰ میلیون تومان عنوان کرده است. از این منظر، کاهش قیمت مسکن بدون کاهش هزینه تولید و افزایش عرضه دشوار است. در مقابل، تحلیل فردین یزدانی نشان میدهد برای سنجش میزان گران شدن مسکن باید آن را با سایر بازارهای دارایی و تحولات اقتصاد کلان مقایسه کرد؛ بهخصوص آنکه اگر رونق تقاضای سرمایهای شکل نگیرد، صرف عقبماندگی یا جلو زدن مسکن از سایر بازارها نمیتواند به تنهایی مبنای تحلیل قرار گیرد. چرا فروشنده حاضر به تخفیف شده است؟ افزایش تخفیفها را میتوان حاصل چند شامل کاهش قدرت خرید، رکود معاملات، افزایش جذابیت داراییهای رقیب و نیاز برخی مالکان به نقدینگی دانست. اگر افزایش فایلهای تخفیفدار با افزایش تعداد معاملات در قیمتهای پایینتر همراه شود، میتوان گفت بازار وارد مرحله اصلاح واقعی شده است. اما اگر فروشندگان فقط تخفیفهای محدود بدهند و خریداران همچنان توان ورود نداشته باشند، نتیجه بیشتر شبیه رکود عمیقتر خواهد بود تا تخلیه حباب. سناریوی محتمل؛ اصلاح واقعی یا فرسایش قیمتی؟ با توجه به دادههای فعلی، محتملترین سناریو برای کوتاهمدت، نه سقوط شدید قیمت و نه رونق پرقدرت، بلکه تداوم رکود معاملاتی همراه با افزایش قدرت چانهزنی خریداران است. در این سناریو، قیمتهای پیشنهادی ممکن است همچنان بالا بمانند، اما قیمت نهایی معاملات نسبت به ارقام اولیه آگهیها با تخفیف بیشتری تعیین شود. در صورت ادامه این روند، ممکن است بازار وارد نوعیاصلاح خاموش شود؛ یعنی قیمت اسمی ملک کاهش شدیدی نداشته باشد، اما قیمت واقعی آن پس از تعدیل با تورم عمومی، به تدریج کاهش یابد. این سناریو برای بازار مسکن ایران محتملتر از سقوط ناگهانی قیمتهاست؛ زیرا از یک سو هزینه تولید بالا رفته و از سوی دیگر عرضه جدید نیز با محدودیت مواجه است. پیشبینی بازار مسکن در ۳ سناریو پژمان جوزی، رئیس انجمن صنعت ساختمان، درباره پیشبینی بازار مسکن در سه سناریوی «توافق یا تفاهم»، «ادامه جنگ و تنش» و «نه جنگ، نه صلح» گفت: در میان این سه سناریو، سناریوی تفاهم، البته بهصورت مقتدرانه برای ایران، بهترین گزینه برای اقتصاد کشور است. پیشنهاد دولت برای پرداخت وام تکمیل ساختمانهای نیمهتمام به بانک مرکزی، در صورت تصویب میتواند مسیر تکمیل صدها هزار واحد نیمهکاره را هموار کرده و با افزایش عرضه، بر روند بازار مسکن اثرگذار باشد. وی تصریح کرد: اگر نتیجه این تفاهم به رفع تحریمها منجر شود، قطعاً اقتصاد ایران وارد فضای جدیدی خواهد شد و به اعتقاد من، بهترین شرایط اقتصادی زمانی رقم میخورد که این تفاهم به شکلی مقتدرانه برای ایران حاصل شود. رئیس انجمن صنعت ساختمان درباره سناریوی ادامه جنگ نیز اظهار کرد: در شرایط جنگ، اقتصاد همه کشورهای دنیا وارد سراشیبی میشود و نهتنها رشدی اتفاق نمیافتد، بلکه اقتصادها با عقبگرد نیز مواجه خواهند شد. وی درباره سناریوی «نه جنگ، نه صلح» نیز گفت: در این وضعیت نیز اقتصاد دوباره وارد فضای گستردهای از عدم قطعیت میشود، سرمایهگذاران امید خود را از دست میدهند و همواره در انتظار تغییر شرایط خواهند ماند؛ بنابراین در چنین فضایی نیز نباید انتظار رشد اقتصادی را پیشبینی قیمت مسکن در نیمه دوم سال تداوم شرایط موجود زمینهساز تغییر ارقام در نیمه دوم سال جاری خواهد بود. دو عامل همزمان شامل رشد قیمت ارز و افزایش هزینههای تولید و ساخت بنا فشار افزایشی بر بهای تمامشده مسکن وارد میکنند. روند آماری ماههای گذشته نشان میدهد قیمت مسکن هنوز همپای نرخ رشد ارز جهش پیدا نکرده و بازدهی ثبتشده در بخش املاک از تورم عمومی و رشد ارز کمتر بوده است. در حالی که دلار طی یک ماه ۱۵ درصد رشد داشت، ارقام پیشنهادی مسکن تنها سه تا چهار درصد افزایش را ثبت کردند. این تفاوت آماری نشاندهنده انباشت فشارهای هزینه در بازار مسکن است. مسکن برخلاف کالاهایی مانند خودرو، سکه یا موبایل در بازه زمانی کوتاه نوسان نمیکند، اما تداوم تورم در نهادههای تولید به مرور زمان به ارقام فروش واحدهای مسکونی منتقل میشود. شاید قیمت مسکن در برهه فعلی برای بخشی از خریداران منطقی نباشد، اما با ادامه این شرایط میتوانیم در نیمه دوم سال منتظر رشد بیشتر قیمتها باشیم.