کارخانههای سیمان از محدودیتهای انرژی با نزدیک شدن زمستان بیشتر شده است. این صنعت در نیمه نخست امسال کاهش تولید کلینکر و افت شدید سهمیه انرژی را تجربه کرد. کلینکر ماده اصلی و نیمهساخته سیمان است؛ هر کاهشی در تولید آن، مستقیم به کاهش تولید سیمان میرسد. اهمیت این موضوع برای خانوارها از بازار مسکن میگذرد. سیمان یکی از پایهایترین مصالح ساختمانی است. کاهش عرضه آن معمولاً هزینه تمامشده ساخت را بالا میبرد و این هزینه در نهایت به قیمت آپارتمان و اجارهبها منتقل میشود. گاز حتی در فصل گرم کافی نبود دادههای بخش نشان میدهد تأمین گاز کارخانهها حتی در ماههای گرم سال کمتر از ظرفیت موردنیاز بوده است. این وضعیت از آن جهت اهمیت دارد که در تابستان مصرف گاز خانگی پایین است. با آغاز سرما، رقابت میان مصرف خانگی و صنعتی بر سر گاز شدت میگیرد و معمولاً صنایع سهم کمتری دریافت میکنند. در سوی دیگر، وعدههای کاهش محدودیت برق صنایع هنوز بهطور کامل اجرا نشده است. کورههای سیمان به انرژی پیوسته نیاز دارند. خاموشی یا قطع گاز، کوره را از چرخه خارج میکند و راهاندازی دوباره آن زمان و هزینه قابلتوجهی دارد. پیامد برای بازار و سرمایهگذاران محتملترین سناریو در صورت تداوم این شرایط، کاهش بیشتر تولید در فصل سرد است. برای فعالان بازار سرمایه، این یعنی فشار بر حجم فروش شرکتهای سیمانی. از سوی دیگر، کمبود عرضه میتواند به افزایش قیمت محصول بینجامد. برآیند این دو نیرو، یعنی حجم کمتر در برابر قیمت بالاتر، سودآوری هر شرکت را تعیین خواهد کرد. این چالش تنها به سیمان محدود نیست. ناترازی انرژی، یعنی فاصله میان تولید و مصرف گاز و برق، در سالهای اخیر صنایع انرژیبری مانند فولاد و پتروشیمی را هم درگیر کرده است. عملکرد صنعت سیمان در ماههای پیش رو به میزان سهمیه انرژی و نحوه توزیع آن میان بخش خانگی و صنعتی بستگی خواهد داشت. صنعت سیمان در تنگنای انرژی و صادرات؛ نیمه دوم سال سختتر میشود کاهش سهمیه برق و گاز، افزایش هزینههای تولید و افت صادرات کلینکر، صنعت سیمان را در نیمه دوم سال با چالشهای جدی روبهرو کرده است؛ شرایطی که آینده این صنعت را به تأمین انرژی و بهبود بازارهای صادراتی گره میزند. صنعت سیمان در نیمه نخست سال تحت تأثیر محدودیت برق و گاز، افزایش هزینههای تولید و دشواریهای صادراتی قرار گرفت؛ عواملی که به کاهش تولید کلینکر و افزایش فشار بر واحدهای سیمانی منجر شدهاند. اکنون ادامه فعالیت این صنعت در نیمه دوم سال، بیش از هر چیز به بهبود شرایط تأمین انرژی، کنترل هزینهها و رفع موانع صادراتی وابسته است. کاهش سهمیه برق و افت تولید کلینکر بررسی وضعیت انرژی صنعت سیمان نشان میدهد سهمیه برق این بخش از حدود ۶۵۰ مگاوات در سال گذشته به نزدیک ۴۰۰ مگاوات در سال جاری کاهش یافته است. همزمان، محدودیت در تأمین گاز نیز بر روند تولید کارخانهها اثر گذاشته و در مجموع، افت حدود ۳.۵ میلیون تنی تولید کلینکر را به دنبال داشته است. نیاز روزانه صنعت سیمان به گاز حدود ۲۸ میلیون مترمکعب برآورد میشود؛ با این حال، میزان گاز تخصیصیافته در برخی مقاطع به کمتر از پنج میلیون مترمکعب رسیده است. این فاصله قابل توجه میان نیاز و سهمیه دریافتی، برنامهریزی تولید را برای کارخانهها دشوار کرده است. با وجود اعلام برنامههایی برای کاهش محدودیت برق از نیمه شهریورماه و همچنین در فاصله ۱۵ مهر تا پایان آبان، تأمین انرژی مطابق انتظارات فعالان این صنعت پیش نرفته است. هزینه سنگین تأمین برق و مازوت در کنار محدودیتهای انرژی، افزایش هزینه تأمین برق و سوخت نیز به یکی از دغدغههای اصلی تولیدکنندگان سیمان تبدیل شده است. خرید برق آزاد و برق بدون محدودیت، در برخی شرایط هزینهای تا ۵۰ برابر نرخ معمول به کارخانهها تحمیل میکند؛ موضوعی که میتواند حاشیه سود تولیدکنندگان را تحت فشار قرار دهد. تأمین مازوت بهعنوان سوخت جایگزین گاز نیز با هزینهها و ملاحظات لجستیکی همراه است. هزینه حمل این سوخت از دو هزار تومان به ازای هر لیتر فراتر رفته و فاصله زمانی میان پیشپرداخت و مصرف آن ممکن است به ۴۵ روز تا دو ماه برسد. این شرایط، علاوه بر افزایش هزینههای جاری، مدیریت نقدینگی و استمرار فعالیت خطوط تولید را با دشواری بیشتری مواجه میکند. رشد تحویل داخلی در کنار افت صادرات کلینکر در بازار داخلی، تحویل سیمان طی پنج ماه نخست سال حدود ۶ تا ۷ درصد افزایش یافته است؛ روندی که از تداوم تقاضا در داخل کشور حکایت دارد. با این حال، عملکرد صادراتی صنعت سیمان در بازارهای مختلف یکسان نبوده است.بر اساس آمار اعلامشده، صادرات کلینکر با کاهش ۷۳ درصدی مواجه شده، در حالی که صادرات سیمان به افغانستان حدود ۱۹ درصد رشد داشته است. این تفاوت نشان میدهد وضعیت بازارهای هدف و شرایط تجارت مرزی، نقش مهمی در عملکرد صادراتی شرکتهای سیمانی ایفا میکند. در همین حال، توقف کامیونها در مرز دوغارون و کاهش مجوزهای واردات کلینکر ایران در عراق، از جمله موانعی است که روند صادرات محصولات سیمانی را تحت تأثیر قرار داده است. نیمه دوم سال؛ آزمون دشوار تولیدکنندگان سیمان مجموعه محدودیتهای انرژی، افزایش هزینههای تولید و ناپایداری مسیرهای صادراتی، چشمانداز صنعت سیمان در نیمه دوم سال را با ابهام همراه کرده است. در چنین شرایطی، حفظ سطح تولید، مدیریت هزینهها و تثبیت بازارهای صادراتی به مهمترین اولویتهای فعالان این صنعت تبدیل میشود. بهبود دسترسی به برق و گاز، کاهش هزینه تأمین سوخت و تسهیل حملونقل و تجارت مرزی میتواند در کاهش فشار بر تولیدکنندگان مؤثر باشد. در مقابل، تداوم محدودیتهای زیرساختی ممکن است توان رقابتی شرکتهای سیمانی را در بازارهای داخلی و خارجی بیش از پیش تحت تأثیر قرار دهد. در نهایت، عملکرد صنعت سیمان در نیمه دوم سال به میزان زیادی به نحوه مدیریت چالشهای انرژی و فراهم شدن شرایط پایدار برای تولید و صادرات وابسته خواهد بود. محدودیت برق برای صنعت سیمان همچنان ادامه دارد دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان گفت: صنعت سیمان از حدود ۲۸ میلیون مترمکعب گاز که میزان مصرف این صنعت است، کمتر از پنج میلیون مترمکعب دریافت کرده است. علیاکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان درخصوص آخرین وضعیت تأمین انرژی صنایع سیمانی، بیان کرد: محدودیت برق برای صنعت سیمان همچنان ادامه دارد. از ابتدای امسال نیز با محدودیت گاز مواجه بودهایم. از حدود ۲۸ میلیون مترمکعبی که میزان مصرف صنعت سیمان است، کمتر از پنج میلیون مترمکعب گاز دریافت کردهایم. الوندیان توضیح داد: هرچند با استفاده از سوخت جایگزین میتوانیم تولید را ادامه دهیم، اما این موضوع هم هزینه حملونقل را به ما تحمیل میکند و هم تأمین به موقع با دشواری مواجه است. وی با بیان این که در حال حاضر نیروگاهها درگیر تأمین سوخت هستند و صنعت سیمان در اولویت بعدی قرار دارد، گفت: شرایط در فصل سرما برای تأمین سوخت دشوارتر خواهد شد. پس از ورود به فصل سرما، تأمین سوخت از منابع دورتری انجام میشود و با مشکلات بیشتری مانند محدودیت ناوگان مواجه خواهیم شد و در نتیجه، شرایط سختتری را تجربه خواهیم کرد. الوندیان گفت: نیمه دوم شهریور تا پایان آبان، فرصت بسیار خوبی برای تأمین سوخت مورد نیاز است. اگر در این بازه زمانی برق هم تأمین شود، معمولا میتوانیم میزان سوختی را که در تابستان از ذخایر برداشت کردهایم، جبران کنیم تا با ذخیره مناسبی وارد فصل سرما شویم. وی گفت: درخواست صنعت این است که در فرصت باقیمانده، محدودیت برق صنایع برطرف شود تا زمان ذخیرهسازی را از دست ندهیم. این موضوع مخصوصا امسال که هشدارهای جدی درباره تأمین انرژی در فصل سرما صادر میشود، میتواند کمک بزرگی به ما باشد. دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان گفت: قطعا با ورود به فصل سرما، محدودیت گاز تشدید میشود. تلاش میکنیم ذخایر سوخت را افزایش دهیم تا با آمادگی بیشتری وارد فصل سرما شویم، اما به دلیل این که در حال حاضر همزمان از سوخت جایگزین استفاده میکنیم، ذخیرهسازی با کندی بیشتری انجام میشود. الوندیان با بیان این که امیدوارم طی یک تا دو ماه آینده بتوانیم مخازن را تکمیل کنیم، اما تاکنون موفق نشدهایم، گفت: در سالهای گذشته معمولا در فصل گرم سال گاز به میزان کافی در اختیار داشتیم و مازوت را خریداری و ذخیرهسازی میکردیم. اما امسال، هر میزان سوختی که دریافت میکنیم، مصرف میشود و فرصت کمتری برای ذخیرهسازی داریم. با این حال، تلاش میکنیم در فرصت باقیمانده، کسری ذخایر را جبران کنیم. الوندیان در ادامه با تاکید بر این که شرایط دشواری پیشروی صنعت سیمان است، گفت: هشدارهایی که دریافت میکنیم، نشان میدهد از لحاظ تأمین انرژی نسبت به سالهای گذشته شرایط دشوارتری خواهیم داشت. آمار نیز نشان میدهد که به دلیل محدودیت انرژی، در فصل تابستان در مقایسه با سال گذشته حدود سه و نیم میلیون تن تولید کلینکر را از دست دادهایم. الوندیان با اشاره به این موضوع که شرکتهای کوچکتر تابآوری محدودی دارند، گفت: در حال حاضر، هم با ناترازی انرژی مواجه هستیم و هم قیمت حاملهای انرژی بهطور مستمر افزایش مییابد. قیمت گاز مرتب افزایش پیدا میکند و بهتبع آن قیمت مازوت نیز بالا میرود. حدود دو ماه قبل، قیمت مازوت حدود ۴۸ درصد افزایش یافت و در شهریورماه نیز مجددا افزایش قیمت داشت.دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان اضافه کرد: این افزایش هزینهها در شرایطی اتفاق میافتد که قیمت محصولات با نرخهای ثابت، دستوری و تحت کنترل سختگیرانه قرار دارد. در نتیجه، افزایش قیمت انرژی و سایر هزینهها، هزینههای سربار شرکتها را افزایش میدهد. اگر دولت قیمت انرژی را افزایش میدهد، باید همزمان اثر این افزایش را بهصورت متناسب در قیمت محصولات نیز لحاظ کند تا تابآوری شرکتها کاهش پیدا نکند. الوندیان در پاسخ به این سؤال که شرایط جنگی چه تأثیری بر میزان تقاضا گذاشته است، گفت: امسال شرایط در مناطق مختلف متفاوت بوده است. شرکتهای سیمانی که در مناطق جنوبی کشور واقع شدهاند عمدتا در حوزه صادرات کلینکر فعال بودهاند، این شرکتها حدود ۷۵ درصد از صادرات خود را از دست دادهاند. با توجه به شرایط جنگی حاکم بر این مناطق، بازار داخلی نیز با مشکلات بیشتری مواجه شده است. الوندیان گفت: شرکتهایی مانند منددشتی، دشتستان و ساروج بوشهر در جنوب کشور، با شرایط بسیار نامساعدی دستوپنجه نرم میکنند. وعده کاهش محدودیت برق همچنان در انتظار اجرا حسین چهرگانی، فعال صنعت سیمان، از اجرایی نشدن وعدههای مربوط به کاهش محدودیت برق انتقاد کرد. به گفته وی، مسئولان وزارت نیرو اعلام کرده بودند محدودیتهای برق صنعت سیمان از ۱۵ مهر تا پایان آبانماه برداشته خواهد شد؛ با این حال، تا زمان انجام این گفتوگو، اجرای عملی و کامل این وعده آغاز نشده بود. پیشتر نیز وعده کاهش محدودیتها از نیمه شهریورماه مطرح شده بود که به گفته این فعال صنعتی، تحقق نیافت. چهرگانی با اشاره به تشدید ناترازی برق کشور اظهار کرد که صنعت سیمان در زمان کمبود انرژی، اغلب نخستین بخشی است که با محدودیت مواجه میشود. این در حالی است که ساختار تولید سیمان و فعالیت کورههای پخت با دمای بالا اجازه توقف و راهاندازی مکرر و انعطافپذیر را نمیدهد. وی توضیح داد کارخانهها در مواجهه با محدودیت برق ناچارند تولید را متوقف کنند یا برای حفظ سطح مشخصی از فعالیت، برق آزاد یا برق بدون محدودیت را از طریق بورس خریداری کنند؛ برقی که به گفته او، قیمت آن در برخی موارد تا ۵۰ برابر نرخ معمول میرسد و فشار قابلتوجهی بر قیمت تمامشده محصول وارد میکند. مازوت؛ سوختی پرهزینه برای کارخانههای سیمانی چالش تأمین گاز در ماههای گذشته بسیاری از کارخانههای سیمان را به استفاده از سوخت جایگزین سوق داده است. چهرگانی میگوید تنها تعداد محدودی از واحدها، آن هم متناسب با شرایط خود، بخشی از گاز مورد نیاز تولید را دریافت میکنند و سایر کارخانهها عمدتاً به گاز محدود برای مصارف عمومی و گرمایشی دسترسی دارند. به گفته وی، استفاده از مازوت علاوه بر افزایش هزینه حمل، فشار مضاعفی بر نقدینگی واحدهای تولیدی وارد میکند. هزینه سوخت باید هنگام صدور حواله پرداخت شود، اما فاصله زمانی صدور حواله تا مصرف مازوت معمولاً بین ۴۵ روز تا دو ماه و در برخی موارد بیشتر است. این در حالی است که هزینه گاز معمولاً حدود یک ماه پس از مصرف پرداخت میشود. از سوی دیگر، کیفیت مازوت تحویلی به کارخانهها نیز به یکی از مشکلات این صنعت تبدیل شده است. چهرگانی با اشاره به وجود آلودگی و ناخالصی در برخی محمولههای سوخت گفت این وضعیت میتواند مصرف مازوت را افزایش دهد و علاوه بر تحمیل هزینه اضافی، زمینه اعمال جریمه بابت عبور از شاخصهای مصرف تعیینشده و حتی تشکیل پروندههای قضائی و تعزیراتی را فراهم کند. وی تأکید کرد که صنعت سیمان کنترل مستقیمی بر فرایند تحویل و حمل مازوت از پالایشگاه تا کارخانه ندارد، اما در نهایت مسئولیت پیامدهای ناشی از کیفیت سوخت و مصرف آن متوجه واحدهای تولیدی میشود. افزایش هزینه انرژی، مانعی برای تولید پایدار مجموع محدودیتهای برق و گاز، هزینه حمل سوخت، مشکلات نقدینگی و احتمال اعمال جرایم، فشار اقتصادی بر کارخانههای سیمان را افزایش داده است. در چنین شرایطی، حتی تأمین بخشی از انرژی مورد نیاز از مسیرهای جایگزین نیز نمیتواند بهطور کامل آثار ناترازی را جبران کند. فعالان این صنعت معتقدند تداوم تولید پایدار سیمان به برنامهریزی قابل اتکاتر در تأمین برق و گاز، اجرای عملی وعدههای کاهش محدودیتها و اصلاح فرایند تأمین و حمل سوخت جایگزین وابسته است؛ مسائلی که علاوه بر هزینه تمامشده تولید، بر عرضه داخلی و توان رقابتی صادراتی صنعت سیمان ایران نیز اثر میگذارند.