تشدید ناترازی گاز در کشور موجب شده است ایران در برخی دورهها با محدودیت در تأمین گاز مورد نیاز مواجه باشد و نتواند تمامی تعهدات صادراتی خود به ترکیه و عراق را بهطور کامل و پایدار ایفا کند. این وضعیت، علاوه بر ایجاد فشار بر روابط تجاری و اعتبار قراردادی کشور، ضرورت تنوعبخشی به منابع تأمین گاز را بیش از پیش آشکار میسازد. تمرکز حدود ۵۰ درصد از کل انرژی کشور بر میدان گازی پارس جنوبی، یکی از مهمترین نقاط آسیبپذیری ساختاری در امنیت انرژی ایران به شمار میرود و هرگونه اختلال در تولید این میدان میتواند آثار گستردهای بر تأمین گاز کشور داشته باشد. در نتیجه، ناترازی روزانه گاز در روزهای سرد سال، به محدودیت در تأمین خوراک صنایع، نیروگاهها و بخش خانگی منجر شده و هزینههای اقتصادی قابلتوجهی ایجاد میکند. در چنین شرایطی، توسعه تجارت و تنوعبخشی به مبادی تأمین گاز از کشورهای همسایه، از یک انتخاب تجاری به ضرورتی برای تقویت امنیت انرژی و پایداری اقتصادی کشور تبدیل شده است. چراغ سبز باکو به انتقال گاز روسیه به ایران تفاهم انتقال گاز روسیه به ایران و ظرفیت همکاریهای انرژی منطقهای، در نشست مسکو با حضور مقاماتی از ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان بررسی شد؛ نشستی که پیوند انرژی و صلح در قفقاز جنوبی محور آن بود. تخصصی «همکاری انرژی در قالب ۳+۳ برای تقویت صلح و امنیت در منطقه قفقاز جنوبی» با حضور مقامات حوزه انرژی از جمهوری اسلامی ایران، فدراسیون روسیه، جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان روز جمعه در حالی برگزار شد که موضوع تأثیر تفاهمنامه انتقال گاز روسیه به ایران در کانون بحث این نشست بود. مقامات و کارشناسان ارشد شرکتکننده در این میزگرد که در چارچوب رویدادهای هشتمین مجمع بینالمللی هفته انرژی روسیه در مسکو برگزار شد، همچنین بر ایجاد یک سازوکار منطقهای تأمین قابل اعتماد از طریق پیوند شبکه های ملی، گسترش کریدورهای انرژی موجود و ایجاد کریدورهای جدید به عنوان گامهایی در تقویت اقتصادهای این کشورها و همچنین حمایت از صلح و امنیت پایدار این منطقه عنوان کردند. انتقال گاز و تبادل انرژی معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران در سخنانی در این نشست از بهرهگیری از ظرفیتهای موجود خطوط لوله انتقال گاز و همچنین خطوط انتقال برق به عنوان فرصتی برای تقویت همکاریها میان کشورها در قالب همکاری ۳+۳ یاد کرد. سعید توکلی در این باره گفت: در بحث از همکاری انرژی و امنیت در قفقاز جنوبی، پرسش صرفا این نیست که گاز از کدام مسیر و یا با چه مقداری عبور کند، پرسش مهمتر این است که چگونه میتوان از تجارت انرژی، همکاری صنعتی و پیوند اقتصادی، منافع پایدار همه کشورهای مشارکت کننده تأمین شود. وی به تجارب ایران در همکاری صنعت گاز با اتحاد سابق جماهیر شوروی، سوآپ گاز جمهوری آذربایجان به نخجوان، تبادل گاز و برق با ارمنستان و همکاری فصلی در کمک به تأمین نیازهای اضطراری کشورهای منطقه از جمله تأمین گاز گرجستان در سال ۲۰۰۶ میلادی، به عنوان نمونههایی از همکاری انرژی در میان کشورهای منطقه یاد کرد. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به ظرفیتها و توانمندیهای کشورمان در زمینه برخورداری از منابع بزرگ گازی، تولید برق و ۴۱ هزار کیلومتر شبکه انتقال گاز و ۴۸۰ هزار کیلومتر شبکه توزیع گاز، موقعیت سرزمینی ایران را در ارتباط با کانونهای تولید و مصرف انرژی و امکان ایفای نقش در سوآپ و ترانزیت گاز، ممتاز توصیف کرد. وی با اشاره به تفاهمنامه تهران و مسکو برای انتقال گاز روسیه به ایران در سال ۲۰۲۴ میلادی، گفت: رویکرد نخست در این زمینه، استفاده از ظرفیتهای موجود است، چرا که این منطقه از شبکه انتقال گاز و زیرساختهای مورد نیاز برخوردار است و نکته مهم، شکلگیری تعامل و ارتباط برای استفاده بهینه از این ظرفیتها است. توکلی در طرح پیشنهاد دوم خود نیز گفت: کشورهای منطقه میتوانند به صورت فصلی و در زمانهای ویژهای از فصلهای سال، با یکدیگر گاز یا برق مبادله کنند و این موضوع میتواند زمینهساز تقویت همکاریها و در نهایت تحکیم صلح و ثبات منطقه باشد. فرصتهای ارزشمند تعامل انرژی در قفقاز جنوبی رومن مارشاوین معاون وزیر انرژی روسیه نیز در سخنانی در این نشست گفت: با وجود اینکه روسیه، ایران و جمهوری آذربایجان کشورهای صادرکننده نفت و گاز محسوب میشوند اما رویکرد این کشورها در دهههای گذشته، تعامل و شراکت بوده و این کشورها خود را رقیب یکدیگر نمیدانند. وی گفت: همکاریهای مسکو، تهران و باکو در زمستانهای سرد و تابستانهای گرم در تبادل گاز و برق، گویای روند همکاری و تعامل ارزشمند میان آنها است. معاون وزیر انرژی روسیه از طرحهای سوآپ انرژی به عنوان یکی از راهکارهای تقویت همکاری کشورهای منطقه یاد کرد و گفت: جزئیات مربوط به تفاهمنامه ایران و روسیه برای انتقال گاز از مسیر جمهوری آذربایجان هماینک پشت درهای بسته در حال بررسی است. مارشاوین در ادامه به کشورهای منطقه پیشنهاد داد که راهبرد حوزه انرژی خود در افق سال ۲۰۵۰ میلادی به اشتراک بگذارند و از این طریق، امکان تدوین راهبرد مشترک و ارائه کمک متقابل در تأمین نیازهای انرژی یکدیگر را فراهم کنند. قدردانی از ایران به خاطر سوآپ گاز به نخجوان الشاد نصیروف معاون شرکت دولتی نفت جمهوری آذربایجان (سوکار) نیز در این نشست با بیان اینکه همه کشورهای منطقه قفقاز جنوبی، ایران، روسیه و ترکیه با خط لوله به یکدیگر متصل هستند، گفت: از ایران به خاطر سوآپ گاز جمهوری آذربایجان به جمهوری نخجوان سپاسگزار هستیم. وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مذاکرات در حال انجام برای انتقال گاز روسیه به ایران گفت: با توجه به وجود زیرساختهای انتقال گاز، میتوان این طرح را بدون سرمایهگذاری زیاد، بلکه با انجام تعمیرات بر روی خطوط لوله موجود و راهکارهایی همچون تقویت فشار، عملیاتی کرد. نظر مثبت باکو نسبت به تفاهمنامه انتقال گاز روسیه به ایران نصیروف با بیان اینکه جمهوری آذربایجان نظر مثبتی درباره طرح انتقال گاز روسیه به ایران دارد، ابراز امیدواری کرد که مقامات تهران و مسکو درباره مسائل باقیمانده برای تبدیل تفاهمنامه خود به قرارداد به توافق دست یابند. معاون شرکت دولتی نفت جمهوری آذربایجان در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه باکو مقدمات تأمین بنزین و گازوئیل مورد نیاز ارمنستان را فراهم کرده است، گفت: چنین همکاریهایی باعثت تحکیم صلح در قفقاز جنوبی میشود. آمادگی ارمنستان برای توسعه همکاری انرژی در منطقه ادوارد مارتیروسیان رئیس نیروگاه اتمی ارمنستان نیز در این نشست با بیان اینکه این نیروگاه بین ۳۰ تا ۴۰ درصد برق مورد نیاز این کشور را تأمین میکند، آمادگی ایروان را برای تقویت همکاریهای انرژی با سایر کشورهای منطقه اعلام کرد. وی خاطرنشان کرد: هماینک ارمنستان، همکاریهای خوبی در تبادل انرژی با ایران، روسیه و گرجستان دارد و در نظر است که در آینده روابط با جمهوری آذربایجان، تعاملات با باکو در حوزه انرژی را نیز ارتقا دهد. منتظر گرجستان بمانید! آرچیل سیخارولیدزه رئیس بنیاد تحقیقاتی سیخا مستقر در پایتخت گرجستان نیز در این نشست فشارهای آمریکا و اروپا را مانع کلیدی فراروی تفلیس بر سر راه تقویت همکاریها با ایران و روسیه به عنوان دو کشور بزرگ و تأثیرگذار منطقه و همچنین مشارکت فعال در سازوکار قالب ۳+۳ برای صلح در قفقاز جنوبی دانست. وی تصریح کرد: این موضوع با دیدگاههای مختلفی در تفلیس همراه بوده است و در این میان، برخی صاحب نظران گرجستان معتقد هستند که حتی اگر این کشور از رشد اقتصادی باز بماند ولی باید با آمریکا و اروپا همراه باشد. سیخارولیدزه گفت: با توجه به اینکه همکاری در قالب ۳+۳ با مشکلاتی از نظر اراده سیاسی تفلیس و محدودیتهای ایجاد شده از خارج گرجستان روبهرو است، اما با توجه به اینکه این همکاریها و به ویژه در حوزه انرژی، میتواند برای این کشور سازنده باشد، اگر کشورهای مشارکت کننده در این سازوکار همکاری همچنان منتظر گرجستان باشند، خیلی خوب خواهد بود. قالب ۳+۳ شامل سه کشور قفقاز جنوبی (جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان) و سه کشور همسایه این منطقه شامل روسیه، ترکیه و ایران است که هدف آن حلوفصل مسائل منطقه توسط این کشورهای همسایه است. هشتمین مجمع بینالمللی «هفته انرژی روسیه» روز چهارشنبه۲۲ مهر ۱۴۰۵ با پیام رئیسجمهور این کشور در مسکو گشایش یافت و امروز جمعه به کار خود پایان داد. مسائل کلیدی توسعه بخش سوخت و انرژی، همکاریهای بینمنطقهای و شکلگیری همکاریهای بینالمللی در صنعت انرژی از ابعاد این رویداد بود. برنامه امسال این مجمع شامل بیش از ۳۰ نشست تخصصی با حضور بیش از ۱۰۰ سخنران بینالمللی درباره محورهایی همچون تحول بازار نفت، توسعه بازار گاز، سرمایهگذاری در صنعت برق، انرژیهای نوین، محیطزیست و بهرهوری انرژی، همکاریهای بینالمللی و آموزش و نیروی کار بود. سناریوهای مدیریت ناترازی گاز در زمستان تدوین شد مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به انجام تعمیرات اساسی و اقدامهای فنی برای افزایش پایداری شبکه گاز کشور بیان کرد: سناریوهای مختلف، از بدترین شرایط تا وضع واقعبینانه، برای مدیریت ناترازی گاز و تأمین پایدار گاز در ماههای سرد سال پیشبینی شده است. سعید توکلی در گفتوگو با برنامه تلویزیونی «روی خط خبر» با تشریح اقدامهای انجامشده برای آمادگی شبکه گاز کشور در آستانه ماههای سرد سال، بیان کرد: همه تعمیرات اساسی و اقدامهای موردنیاز برای افزایش پایداری شبکه، در بخشهای مختلف ازجمله پالایشگاهها، شبکه انتقال، ایستگاههای تقویت فشار و شبکه توزیع انجام شده است و امیدواریم با آمادگی ایجادشده، شبکه گاز طبق برنامه وارد ماههای سرد سال شود. وی با اشاره به اقدامهای انجامشده برای بازسازی و آواربرداری و بازگرداندن ۱۰۰ میلیون مترمکعب گاز به چرخه تأمین، افزود: در این بخش همه تلاش خود را به کار گرفتهایم و اقدامهایی انجام شده که به ثبت رکوردهایی در این زمینه منجر شده است. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با بیان اینکه ناترازی انرژی میتواند بر پایداری تأمین گاز در برخی استانها تأثیر بگذارد، گفت: با توجه به شرایط شبکه، تعدادی از استانها بهصورت پراکنده تحتتأثیر تنش گازی قرار میگیرند که سه استان با شرایط شدیدتری روبهرو هستند. برای حفظ پایداری در دیگر استانها نیز با تغییر آرایش شبکه و اجرای اقدامهای فنی و فرایندی برنامهریزی شده است. توکلی توضیح داد: شبکه گاز کشور مانند شبکه خونرسانی بدن عمل میکند، به همین دلیل با اجرای خطوط جایگزین، ایجاد مسیرهای بایپس و تغییر آرایش عملیاتی تلاش میکنیم محدودههای تحتتأثیر را تا حد امکان پایدار نگه داریم. وی با اشاره به میزان ناترازی انرژی در سالهای گذشته بیان کرد: در برخی روزهای اوج مصرف سالهای گذشته، میزان ناترازی گاز به حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب رسیده بود. در شرایط کنونی، مدیریت همزمان شبکه گاز و برق و پیشبینی ذخایر سوخت نیروگاهی اهمیت زیادی دارد تا پایداری تأمین انرژی در کشور حفظ شود. صرفهجویی در گاز؛ پشتوانه تولید و صنعت مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به ظرفیتهای پیشبینیشده در برنامه هفتم پیشرفت برای بهینهسازی مصرف انرژی بیان کرد: اقدامهای مختلفی در پنج بخش اصلی مصرف، ازجمله بخشهای صنعتی، خانگی، کشاورزی و عمومی، در حال انجام است و شرکتهای دانشبنیان با استفاده از روشهایی مانند هوشمندسازی، در کاهش مصرف انرژی نقش دارند. توکلی افزود: در چهارچوب این پروژهها، متناسب با حجم صرفهجویی محققشده، گواهی صرفهجویی صادر میشود و این گواهیها میتوانند در سازوکار بورس انرژی معامله شوند. معامله هر مترمکعب گاز با قیمت ۸۵ هزار تومان در بورس انرژی وی با اشاره به ارزش اقتصادی گاز صرفهجوییشده گفت: در روزهای اخیر، هر مترمکعب گاز در بورس انرژی با قیمت ۸۵ هزار تومان معامله شده است، این موضوع نشاندهنده ارزش اقتصادی این حامل انرژی برای برخی صنایع است. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران تأکید کرد: انتقال گاز از مصارف کمبازده به بخشهای مولد میتواند به تقویت تولید صنعتی، حفظ و ایجاد اشتغال و رشد اقتصادی کمک کند. افزونبراین، کاهش مصرف مشترکان، فشار بر شبکه گاز را کاهش میدهد و امکان بهرهبرداری بهتر از ظرفیت زیرساختهای موجود را فراهم میکند. توکلی با اشاره به طرح جایگزینی بخاریهای کمبازده با تجهیزات پربازده افزود: برخی گروههای هدف، ازجمله مددجویان کمیته امداد امامخمینی(ره)، سازمان بهزیستی و مراکز مشمول این طرحها، میتوانند بخاریهای پربازده را بهصورت رایگان دریافت کنند. بهینهسازی موتورخانههای مدارس در آستانه ماههای سرد سال وی با اشاره به آغاز سال تحصیلی و ضرورت تأمین گرمایش مناسب مدارس در ماههای سرد سال بیان کرد: برای کاهش مصرف گاز در مدارس، چند برنامه در دستور کار قرار گرفته است که از جمله آنها میتوان به هوشمندسازی و اصلاح و بهینهسازی موتورخانهها، که در کل کشور تا به امروز ۱۳۱ هزار و ۴۵۰ مورد بوده است، اشاره کرد. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به برنامههای بهینهسازی مصرف گاز در مدارس گفت: اصلاح و تنظیم مشعلها و نصب تجهیزات رسوبزدایی از اقدامهایی است که میتواند بین ۱۳ تا ۲۵ درصد کاهش مصرف گاز را به همراه داشته باشد. توکلی با اشاره به اولویتبندی اجرای این اقدامها بیان کرد: مدارس دارای بخاریهای با کمبازده در استانهای تهران، البرز و سمنان در اولویت برنامههای بهینهسازی و اصلاح تجهیزات گرمایشی قرار دارند.