آرزو شکری: با افزایش روزهای ناسالم هوا و تداوم مواجهه شهروندان با ذرات معلق، توجه به آنچه در سفره غذایی خانوارها قرار میگیرد، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. اگرچه هیچ ماده غذایی نمیتواند اثرات آلودگی هوا را بهطور کامل خنثی کند، اما انتخاب هوشمندانه مواد غذایی، تأمین آنتیاکسیدانهای مورد نیاز بدن و کاهش مصرف خوراکیهای التهابزا میتواند به تقویت سازوکارهای دفاعی بدن کمک کند؛ موضوعی که اهمیت اصلاح الگوی تغذیه را در روزهای آلوده دوچندان میکند. آلودگی هوا دیگر صرفاً یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه به یکی از دغدغههای جدی حوزه سلامت عمومی تبدیل شده است. ذرات معلق و آلایندههای موجود در هوا میتوانند با ورود به دستگاه تنفسی، زمینه بروز التهاب و استرس اکسیداتیو را فراهم کنند و در بلندمدت سلامت ریهها و سیستم قلبیعروقی را تحت تأثیر قرار دهند. در چنین شرایطی، در کنار کاهش حضور در فضای آلوده و رعایت توصیههای بهداشتی، تغذیه مناسب میتواند بخشی از راهبرد مراقبت از سلامت شهروندان باشد. ویتأمینها؛ نخستین انتخاب در سفره روزهای آلوده یکی از مهمترین گروههای غذایی که کارشناسان بر مصرف آن تأکید دارند، میوهها و سبزیجات تازه و سرشار از آنتیاکسیدان است. ویتأمین C به دلیل خاصیت آنتیاکسیدانی خود در محافظت از سلولها در برابر آسیب ناشی از رادیکالهای آزاد نقش دارد. پرتقال، نارنگی، لیموترش، کیوی، انار، توتفرنگی و فلفل دلمهای از منابع مناسب این ویتأمین هستند. در همین زمینه، غزاله اسلامیان، متخصص تغذیه و رژیمدرمانی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، با اشاره به اهمیت تغذیه در روزهای آلوده، بر افزایش مصرف مایعات و استفاده از مواد غذایی حاوی ترکیبات مفید تأکید کرده است. وی میگوید: «دریافت مایعات نقش مهمی در دفع سموم و مواد زائد از بدن دارد.» در کنار ویتأمین C، ویتأمین E نیز از ترکیبات مهم آنتیاکسیدانی محسوب میشود. بادام، گردو، تخمه آفتابگردان، جوانهها و مغزهای خام و بدون نمک میتوانند به تأمین این ویتأمین کمک کنند. همچنین هویج، کدوحلوایی، گوجهفرنگی و سبزیجات برگ سبز تیره به دلیل برخورداری از بتاکاروتن و سایر ترکیبات گیاهی، جایگاه مهمی در برنامه غذایی روزهای آلوده دارند. ماهی و مغزها را از برنامه غذایی حذف نکنید اسیدهای چرب امگا ۳ نیز به دلیل برخورداری از خواص ضدالتهابی، در الگوی تغذیه سالم اهمیت دارند. ماهی، گردو، بذر کتان و دانه چیا از منابع این ترکیبات هستند. گنجاندن ماهی در وعدههای غذایی هفتگی، در کنار مصرف متعادل مغزها، میتواند به تأمین چربیهای مفید مورد نیاز بدن کمک کند. اسلامیان نیز با اشاره به منابع غذایی امگا ۳، مصرف ماهی، گردو، روغن کانولا و سبزیجات برگ سبز تیره را توصیه کرده است. به گفته این متخصص، استفاده از این مواد غذایی باید در قالب یک برنامه متعادل و متنوع انجام شود. آب کافی بنوشید؛ غذاهای چرب را محدود کنید یکی دیگر از نکات مهم در روزهای آلوده، تأمین آب مورد نیاز بدن است. نوشیدن آب در فواصل منظم به حفظ رطوبت مخاط دستگاه تنفسی و عملکرد طبیعی بدن کمک میکند. مصرف سوپهای سبک، آشهای کمنمک و میوههای آبدار نیز میتواند در تأمین مایعات مؤثر باشد. در مقابل، مصرف بیرویه غذاهای پرچرب، فستفودها، چیپس، تنقلات شور، شیرینیهای صنعتی و خوراکیهای حاوی چربیهای ترانس باید محدود شود. این مواد غذایی ارزش تغذیهای مناسبی ندارند و مصرف زیاد آنها میتواند زمینه افزایش التهاب و بروز مشکلات متابولیک و قلبیعروقی را فراهم کند. تغذیه سالم جایگزین هوای پاک نیست با وجود اهمیت توصیههای تغذیهای، نباید درباره توانایی مواد غذایی در مقابله با آلودگی هوا اغراق کرد. بررسیهای علمی نشان میدهد برخی ترکیبات غذایی ممکن است در کاهش بخشی از آسیبهای اکسیداتیو و التهابی نقش داشته باشند، اما شواهد کافی برای معرفی هیچ ماده غذایی یا مکملی بهعنوان محافظ قطعی در برابر آلودگی هوا وجود ندارد. از این رو، مصرف خودسرانه مکملهای ویتأمینی نیز توصیه نمیشود و تأمین نیازهای بدن باید تا حد امکان از طریق رژیم غذایی متنوع انجام گیرد. در نهایت، آنچه در روزهای آلوده اهمیت دارد، ترکیب چند اقدام مکمل است؛ از کاهش تردد و فعالیت بدنی در فضای باز گرفته تا استفاده از ماسک مناسب در شرایط ضروری و رعایت الگوی تغذیه سالم. به بیان دیگر، انتخاب درست مواد غذایی میتواند به حفظ سلامت بدن کمک کند، اما راهکار اصلی مقابله با آلودگی هوا همچنان کاهش آلایندهها و فراهم کردن هوای پاک برای شهروندان است.