مهدی خاکی فیروز
سگی که سالها در خانه عضوی دوستداشتنی از خانواده بوده، ممکن است بر اثر یک بیماری پنهان، رفتاری کاملاً متفاوت از خود نشان دهد. تغییر ناگهانی خلقوخو، پرخاشگری، حمله به صاحب یا حتی گاز گرفتن اعضای خانواده گاهی ریشهای فراتر از تربیت نامناسب دارد. برخی بیماریهای جسمی و عصبی میتوانند رفتار سگ را تغییر دهند و خطر بروز واکنشهای تهاجمی را افزایش دهند.
نکته مهم در این موضوع، تفاوت میان پرخاشگری ناشی از درد، اختلالات عصبی و رفتار تهاجمی تثبیتشده است. هر سگی که بیمار میشود یا رفتار متفاوتی نشان میدهد، به حیوانی خطرناک تبدیل نخواهد شد. با این حال، تغییرات رفتاری ناگهانی نیازمند بررسی دامپزشکی است.
آرتروز، آسیبهای قدیمی مفاصل و مشکلات لگن از جمله عواملی هستند که ممکن است تحمل سگ را در برابر تماس فیزیکی کاهش دهند. حیوانی که هنگام لمس بدن، بلند شدن یا حرکت درد میکشد، گاهی با غرغر کردن یا گاز گرفتن واکنش نشان میدهد. بیماریهای دندان و لثه نیز میتوانند چنین وضعیتی ایجاد کنند. عفونت لثه، شکستگی دندان و التهاب دهان، هنگام غذا خوردن یا لمس پوزه درد شدیدی ایجاد میکنند.
بیماریهای تیروئید و اختلال عملکرد غدد فوقکلیوی از دیگر عوامل احتمالی تغییر رفتار هستند. این اختلالات بر سوختوساز بدن و واکنش حیوان به فشارهای محیطی اثر میگذارند. البته رابطه کمکاری تیروئید و پرخاشگری هنوز از نظر علمی قطعی نیست.
در سوی دیگر، تومورهای مغزی، التهاب دستگاه عصبی، آسیبهای سر و برخی انواع تشنج ممکن است ادراک و رفتار سگ را تغییر دهند. خیره شدن طولانی، گیجی، حرکات غیرعادی، پارس کردن بیدلیل و واکنشهای ناگهانی از نشانههایی هستند که بررسی پزشکی را ضروری میکنند.
سگهای مسن نیز ممکن است بر اثر اختلال شناختی، دچار سردرگمی، اضطراب و تغییر الگوی خواب شوند. حیوانی که صاحب خود یا محیط آشنایش را بهدرستی تشخیص نمیدهد، احتمال دارد هنگام نزدیک شدن دیگران واکنش دفاعی نشان دهد.
هاری نیز از بیماریهای بسیار خطرناک است که دستگاه عصبی را درگیر میکند و ممکن است با تغییر رفتار، بیقراری، اختلال بلع و افزایش ترشح بزاق همراه باشد. واکسیناسیون منظم، مهمترین راه پیشگیری از این بیماری است. مشاهده علائم مشکوک به هاری مستلزم فاصله گرفتن از حیوان و تماس فوری با دامپزشک و مراجع بهداشتی است.
دامپزشکان تأکید میکنند که تغییر ناگهانی رفتار، بهویژه در سگی که سالها آرام بوده، باید جدی گرفته شود. غرغر کردن هنگام نوازش، امتناع از پیادهروی، گوشهگیری، بیاشتهایی، اختلال خواب و حساسیت غیرمعمول به صداها ممکن است نشانه درد یا بیماری باشند.
بر اساس راهنمای دامپزشکی مرک، تشخیص پرخاشگری مستلزم بررسی همزمان عوامل جسمی، روانی، ژنتیکی و محیطی است. در چنین شرایطی، تنبیه بدنی و برخورد خشونتآمیز احتمال تشدید ترس و رفتار تهاجمی را افزایش میدهد. جدا کردن موقت حیوان از موقعیتهای تنشزا، دور نگه داشتن کودکان از سگ مشکوک به پرخاشگری و مراجعه به دامپزشک، اقدامات اولیه ضروری هستند.