️ مهدی خاکیفیروز
آوردهاند که در روزگاران دور، در سرزمینی میان کوه و دشت، زنی میزیست که روزگار، بسیار آزموده بودش. از آن زنان که آفتاب بر چهرهشان میتابد و کسی نمیداند چند شب را با چشمان بیدار به صبح رساندهاند. سالیان دراز با طوفانها جنگیده بود، از گذرگاههای دشوار گذشته بود و بارها هنگامی که دیگران از ادامه راه نومید شده بودند، چراغی در دل خویش افروخته و راه را از بیراهه بازشناخته بود. اما روزی، درست هنگامی که گمان میکرد سختیها را پشت سر گذاشته و سهم آرامش خویش را از روزگار گرفته است، در میانه راه ایستاد. گویی دستی نامرئی پایش را به زمین دوخته بود. به پشت سر نگریست و دید آنچه روزگاری روشن و عزیز میپنداشت، در غباری از اندوه فرورفته است. خاطرات رنگ باخته بودند و تصویرهایی که زمانی مایه دلگرمیاش بودند، همچون نقش بر آب میلرزیدند. با خود گفت: «این چه حکایتی است؟ من که از آن همه طوفان جان به در بردهام، چرا اکنون که آسمان آرام گرفته، چنین در اندوه خویش گرفتار آمدهام؟»
دست بر سینه گذاشت و به یاد آورد که سالها مشت خود را بسته نگاه داشته است. هرچه را دوست میداشت، در آن پنهان کرده و از بیم ازدستدادنش، انگشتانش را محکمتر بر هم فشرده بود. اکنون که دست میگشود، چیزی در کف آن نمیدید. با خود اندیشید: «آیا تمام این سالها، تهی را در آغوش گرفته بودم و نامش را عشق، امید و خوشبختی گذاشته بودم؟»
در همان هنگام، پیرزنی از راه رسید. چهرهاش چینخورده بود و چشمانش آرامشی داشت که گویی از هزاران زمستان گذشته و هنوز به آمدن بهار ایمان داشت.
چون حال زن را دید، گفت: «ای خواهر، چرا چنین اندوهگینی؟» زن گفت: «از آنچه میخواستم و نشد، از آنچه دوست داشتم و نماند، از روزهایی که گذشتند و اکنون در چشمم رنگ توهم گرفتهاند. گمان میکردم چیزی در مشت دارم، اما امروز میبینم دستم خالی است.» پیرزن لبخندی زد و گفت: «دخترم، گل را برای آن دوست میدارند که روزی میشکفد، نه برای آنکه تا ابد بر شاخه بماند. اگر گل پژمرد، آیا بهار دروغ گفته است؟ اگر پرنده از بام تو پر کشید، آیا آواز صبحگاهیاش بیارزش میشود؟ تو رنج آن را داری که میخواهی گذشته را در همان صورتی که دوست میداشتی، برای همیشه نگاه داری. اما روزگار، باغی نیست که بتوانی گلهایش را در مشت بفشاری.» زن سر به زیر انداخت و گفت: «پس با این همه اندوه چه کنم؟» پیرزن پاسخ داد: «اندوه را به خانه دل راه بده، اما کلید خانه را به او مسپار. بگذار بیاید و سخنی بگوید، اما جای صاحبخانه ننشیند. پرده را کنار بزن. شاید پشت همین ابرهایی که امروز بر آسمان دلت سایه انداختهاند، خورشیدی باشد که سالهاست منتظر نگاه توست.»
زن گفت: «من سالها در تاریکی راه رفتهام. دیوارهای باور را با دست لمس کردهام تا به روزنهای از نور برسم. بارها امید بستهام و بارها نومید شدهام. چگونه دوباره به روشنایی اعتماد کنم؟» پیرزن گفت: «آیا هلال ماهی که آن را در آب مینگری، همانند تصویرش لرزان است، از آسمان افتاده؟ آیا چراغی که باد شعلهاش را میلرزاند، دیگر چراغ نیست؟ امید نیز چنین است. شاید گاهی تصویرش در چشم تو پریشان شود، اما حقیقت روشنایی با تیرگی نگاه تو از میان نمیرود.»
سپس دست بر شانه زن گذاشت و گفت: «به یاد آور که چه نیرویی تو را از آن همه شب تاریک گذرانده است. آن نیروی ازلی که در روزهای بیپناهی نیز رهایت نکرده، امروز هم از تو دور نیست. دل به او بسپار. تو بیش از آنچه خود میپنداری عزیز و ارزشمندی.»
زن به آسمان نگاه کرد. ابرها هنوز بودند، اما باریکهای از نور بر دامنه کوه افتاده بود.
پیرزن ادامه داد: «خورشید از ابرها نمیترسد. میداند که ابر میآید و میرود. تو نیز از آمدن اندوه بیمناک مباش. اگر امروز دلت گرفت، فردا دوباره پنجرهای بگشا. اگر اشکی بر گونهات نشست، بگذار جاری شود. اشک، گاهی راهی است که دل برای سبک شدن پیدا میکند.»
زن پرسید: «و اگر باز هم دلتنگ شدم؟»
پیرزن گفت: «باز هم برخیز. زندگی، از آدمی نمیخواهد که هرگز زمین نخورد؛ از او میخواهد که زمین را منزلگاه خویش نکند. رودخانه بارها به سنگ میرسد، اما راهی برای گذشتن مییابد. درخت بارها برگ میریزد، اما از آمدن بهار دست نمیکشد.»
زن این بار به کف دستهایش نگریست. خطوط باریک و درهمی بر آن نقش بسته بود، گویی هر خط حکایت سالی از عمر و هر چین، روایت زخمی از روزگار بود. دستش را آرام گشود. چیزی در آن نبود، اما برای نخستین بار از خالی بودنش نترسید.
دریافت که شاید رهایی، از همان لحظهای آغاز میشود که آدمی دست از فشردن آنچه رفته است برمیدارد. شاید باید به خاطرات اجازه داد در جای خود آرام بگیرند و به فردا فرصت داد تا با چهرهای تازه از راه برسد. پیرزن عصای خویش را برداشت و گفت: «دخترم، تو هنوز قصهای ناتمام داری. مبادا فصلهای گذشته را چنان بخوانی که از نوشتن فصلهای آینده بازبمانی. به خورشید وصل شو، حتی اگر امروز از پشت ابرها پیدایش نیست. دست بر قلب بگذار و تارهای غم را کنار بزن. آنچه از تو گذشته، تمام تو نیست.» زن برخاست و راه افتاد. هنوز اندوهی در دل داشت و هنوز بعضی خاطرات، همچون پرندههایی خسته، در گوشه ذهنش آشیانه کرده بودند. اما دیگر از آنها نمیگریخت و به آنها نیز فرمانروایی نمیداد.
از آن پس، هرگاه غبار اندوه بر دلش مینشست، به آسمان نگاه میکرد و به یاد میآورد که هیچ ابری تا ابد بر فراز خورشید نمیماند. و چنین بود که آموخت گاهی بزرگترین شجاعت یک زن، جنگیدن با جهان نیست؛ مهربان ماندن با خویشتن پس از تمام جنگهایی است که از سر گذرانده است. زیرا او هنوز زنده بود، هنوز دوست داشتن را میدانست، هنوز میتوانست بخندد و هنوز هزاران صبح در انتظارش بود. و این نیز بگذرد؛ چنانکه بسیار اندوهها گذشتند و او، با قلبی خسته اما امیدوار، همچنان به سوی روشنایی رفت.