کارشناسان معتقدند صنعت فرش ماشینی ایران با چالش مازاد تولید و عرضه بیش از تقاضا روبهرو است. در چنین شرایطی، تنها راه حفظ پایداری تولید و افزایش سودآوری، افزایش سهم صادرات به بیش از ۶۰ درصد عنوان شده است. ایران توان تولید و عرضه گسترده در بازارهای جهانی را دارد؛ اما ابزارهای لازم برای تحقق این هدف هنوز فراهم نشده است.
فعالان صنعت فرش ماشینی به مشکلاتی همچون محدودیتهای مالی و بانکی، دشواری در نقلوانتقال ارز، نبود دسترسی پایدار به بازارهای خارجی، چالشهای بازاریابی، صدور ویزا، حضور در نمایشگاههای بینالمللی و سفر تجار خارجی به ایران اشاره میکنند. این عوامل موجب شده فرصت بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای فعلی صنعت فراهم نشود.
به باور تولیدکنندگان، هدفگذاری واقعبینانه و ضروری برای آینده، تقسیم بازار به ۴۰ درصد داخلی و ۶۰ درصد صادراتی است. تحقق این هدف، مشروط به توسعه زیرساختهای ارتباط با جهان و توجه جدی مسئولان به اهمیت سرمایهگذاریهای انجامشده در این صنعت است.
تولیدکنندگان تأکید میکنند اگر مسیر صادرات هموار شود، صنعت فرش ماشینی ایران میتواند بهعنوان یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی نقشآفرینی کرده و بهرهوری واقعی سرمایهگذاریهای کلان انجامشده را به نمایش بگذارد.
صادرات فرش ماشینی و موکت ایران
ظرفیت عبور از یک میلیارد دلار را دارد
دبیر انجمن صنایع نساجی ایران گفت: فرش ماشینی و موکت از بخشهای مهم صادراتی صنعت نساجی است و با توجه به سرمایهگذاریهای انجامشده، برخورداری از فناوری روز دنیا و ظرفیت بالای تولید، امکان افزایش صادرات این محصولات از میانگین سالانه حدود ۳۵۰ میلیون دلار به یک میلیارد دلار و حتی بیشتر وجود دارد.
سید شجاعالدین امامیرئوف با اشاره به اهمیت صنعت فرش ماشینی و کفپوش اظهار کرد: فرش ماشینی، موکت و برخی دیگر از انواع کفپوشها بخشی از صنایع نساجی کشور محسوب میشوند و سهم قابل توجهی در صادرات این صنعت دارند.
وی افزود: یکی از مزیتهای مهم صنعت فرش ماشینی ایران، سرمایهگذاریهایی است که طی سالهای گذشته توسط بخش خصوصی انجام شده است. این سرمایهگذاریها باعث شده صنعت فرش ماشینی کشور از نظر فناوری و ماشینآلات، از تکنولوژیهای روز دنیا برخوردار باشد و تولیدکنندگان ایرانی بتوانند در بازارهای بینالمللی با رقبای مطرح رقابت کنند.
امامیرئوف ادامه داد: از سوی دیگر، سابقه و جایگاه جهانی فرش ایرانی و پشتوانه فرهنگی و هنری کشور نیز به صنعت فرش ماشینی کمک کرده است. برند فرش ایرانی در جهان شناخته شده است و فرش ماشینی کشور نیز توانسته بخشی از این اعتبار و سابقه را در بازارهای جهانی دنبال کند.
ایران همچنان در جمع صادرکنندگان بزرگ فرش ماشینی جهان
دبیر انجمن صنایع نساجی ایران با اشاره به جایگاه ایران در بازار جهانی گفت: ایران طی سالهای اخیر همواره در جمع پنج کشور نخست صادرکننده فرش ماشینی جهان قرار داشته و در برخی مقاطع نیز رتبه دوم یا سوم جهان را به خود اختصاص داده است.
وی افزود: ترکیه یکی از بزرگترین صادرکنندگان فرش ماشینی در جهان است و تولیدکنندگان ایرانی نیز در نمایشگاههای معتبر بینالمللی در کنار شرکتهای بزرگ جهانی حضور دارند. ما بازارهای خاص خود را داریم و تولیدکنندگان ایرانی توانستهاند جایگاه قابل قبولی در بازارهای بینالمللی به دست آورند.
صادرات ۳۵۰ میلیون دلاری
با ظرفیت رشد قابل توجه
امامیرئوف با اشاره به ارزش صادرات فرش ماشینی و موکت ایران گفت: میانگین صادرات این محصولات در سالهای گذشته حدود ۳۵۰ میلیون دلار بوده است؛ اما این رقم با توجه به ظرفیتهای موجود در صنعت، قابل افزایش است.
وی خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر عواملی مانند تحریمها، مشکلات نقلوانتقال مالی و محدودیت در دسترسی به برخی بازارهای صادراتی، از جمله بازارهای افغانستان، پاکستان و عراق، بر صادرات این صنعت اثر گذاشته است.
دبیر انجمن صنایع نساجی ایران تصریح کرد: اگر شرایط صادراتی بهبود پیدا کند و در قوانین و مقررات مربوط به رفع تعهد ارزی اصلاحاتی انجام شود، ظرفیت افزایش چشمگیر صادرات وجود دارد و میتوان طی سه سال آینده صادرات فرش ماشینی و موکت را حداقل به یک میلیارد دلار و حتی بالاتر رساند.
در جلسه همچنین عنوان شد که صادرات سالانه فرش ماشینی ایران، بنا بر آمار مطرحشده از سوی فعالان صنعت، بیش از ۳۵۰ میلیون دلار است و با رفع برخی موانع تجاری و مالی، ظرفیت افزایش این رقم نیز وجود دارد.
به گفته حاضران، بازار فرش ماشینی ایران تنها به کشورهای همسایه محدود نیست و این محصول در بازارهایی از کانادا تا استرالیا نیز مشتری دارد.
فعالان صنعت معتقدند محدودیتهای مربوط به انتقال پول، حملونقل، تردد تجار و مقررات صادراتی از جمله موانعی است که توسعه صادرات این صنعت را دشوار کرده است.
افزایش هزینه مواد اولیه و کمبود نقدینگی
افزایش قیمت مواد اولیه و کمبود سرمایه در گردش، یکی دیگر از محورهای اصلی صحبتهای فعالان اقتصادی بود.
به گفته آنها، تورم باعث شده واحدهای تولیدی برای خرید همان میزان مواد اولیه به منابع مالی بیشتری نیاز داشته باشند. در چنین شرایطی، محدودیت دسترسی به تسهیلات و سرمایه در گردش میتواند مستقیماً بر میزان تولید و حفظ اشتغال اثر بگذارد.
موضوع تأمین ارز برای مواد اولیه وارداتی نیز از دیگر مشکلات مطرحشده بود. فعالان اقتصادی عنوان کردند واحدهای صنعتی هم در تخصیص ارز و هم در تأمین آن با مشکلاتی مواجه هستند.
آنها تأکید کردند واحدی که صادرات انجام میدهد باید بتواند بخشی از ارز حاصل از صادرات خود را برای خرید مواد اولیه و ادامه فعالیت همان واحد مورد استفاده قرار دهد.
مطالبه تولیدکنندگان؛ ثبات چندساله در مقررات
یکی از پرتکرارترین مطالبات فعالان اقتصادی در این نشست، ثبات مقررات صادرات، واردات و تعهدات ارزی بود.
به گفته فعالان بخش خصوصی، تولیدکننده برای سرمایهگذاری، خرید مواد اولیه، قیمتگذاری، عقد قراردادهای صادراتی و برنامهریزی تولید، نیازمند محیطی قابل پیشبینی است.
در این نشست عنوان شد:«ایجاد ثبات حداقل چندساله برای مقررات صادرات، واردات و تعهدات ارزی لازم است که تولیدکننده بتواند برنامهریزی بلندمدت داشته باشد.»
فعالان اقتصادی معتقد بودند تغییرات مکرر مقررات تنها یک مسئله اداری نیست و میتواند بر قراردادهای خارجی، قیمت تمامشده، جریان نقدینگی و تصمیمهای سرمایهگذاری بنگاهها تأثیر بگذارد.
قطعی برق و گاز؛
فشار مضاعف بر واحدهای صنعتی
وضعیت انرژی نیز بخش قابل توجهی از مباحث این نشست را به خود اختصاص داد.
فعالان اقتصادی گفتند بسیاری از واحدهای صنعتی منطقه در طول هفته با محدودیت برق مواجه هستند و این مسئله در کنار کاهش تولید، هزینههای قابل توجهی به بنگاهها تحمیل کرده است.
به گفته حاضران، برخی واحدها با وجود کاهش تولید و پر شدن انبارها، تلاش کردهاند نیروی انسانی خود را حفظ کنند تا اشتغال موجود از بین نرود.
موضوع سرمایهگذاری واحدهای صنعتی در نیروگاههای خورشیدی نیز مطرح شد. فعالان اقتصادی عنوان کردند در سالهای گذشته به واحدها توصیه شده بود برای کاهش وابستگی به شبکه برق، در نیروگاههای خورشیدی سرمایهگذاری کنند، اما مقررات و الزامات این حوزه در مقاطع مختلف تغییر کرده است.
به گفته آنها، تغییر مداوم قواعد باعث شده بخشی از سرمایهگذاریهای انجامشده با محاسبات اولیه واحدهای صنعتی مطابقت نداشته باشد.
فعالان اقتصادی همچنین خواستار ایجاد سازوکاری برای جبران خسارت ناشی از قطعی برق و گاز شدند.
صادرات؛ از فرصت
توسعه تا افزایش هزینه و ریسک
محدودیتهای صادراتی و افزایش هزینه حملونقل نیز از دیگر موضوعات مطرحشده در نشست بود.
فعالان اقتصادی عنوان کردند برخی مشتریان خارجی به دلیل ریسکهای مربوط به معامله با ایران، برای خرید کالا از تولیدکنندگان ایرانی شرایط سختتری در نظر میگیرند.
در این نشست گفته شد در برخی معاملات، تولیدکننده ایرانی ناچار است برای جبران ریسک مشتری خارجی، امتیاز قیمتی بیشتری ارائه کند؛ موضوعی که میتواند حاشیه سود صادرات را کاهش دهد.
همچنین به مشکلات حملونقل کالا و تغییر مسیرهای صادراتی اشاره شد. به گفته فعالان اقتصادی، در برخی موارد کالاهای صادراتی مدت طولانی در مسیر یا بنادر متوقف شدهاند.
مسیر ترکیه و بندر مرسین نیز به عنوان یکی از مسیرهای مورد استفاده برای ادامه تجارت مطرح شد. فعالان حاضر عنوان کردند استفاده از این مسیر در برخی موارد هزینه حملونقل را تا چند برابر افزایش داده و زمان تحویل کالا را نیز طولانیتر کرده است.امامیرئوف با اشاره به توانمندی کشور در تولید مواد اولیه و نهادههای مورد نیاز صنعت فرش ماشینی گفت: در بخش تولید نخ، کشور از ظرفیت مناسبی برخوردار است و نخهای مورد استفاده در تولید فرش ماشینی، از جمله نخهای پلیاستر، ویسکوز و اکریلیک، در داخل کشور تولید میشوند.
وی افزود: در حوزه ریسندگی و تولید نخ، توان داخلی بالاست و بخش قابل توجهی از نیاز کشور میتواند از ظرفیت تولید داخل تأمین شود؛ اما در زمینه برخی مواد اولیه، همچنان وابستگی به واردات وجود دارد.
تولید داخلی الیاف اکریلیک
پاسخگوی نیاز صنعت نیست
دبیر انجمن صنایع نساجی ایران با اشاره به واردات الیاف اکریلیک گفت: یکی از مواد اولیه مهم مورد استفاده در صنعت فرش ماشینی، الیاف اکریلیک است که تولید داخلی آن بسیار محدود بوده و بر اساس برآوردهای موجود، کمتر از پنج درصد نیاز صنعت را تأمین میکند.
وی ادامه داد: در نتیجه، بخش عمده نیاز صنعت به الیاف اکریلیک از طریق واردات تأمین میشود و تولیدکنندگان در این زمینه با مشکلاتی مانند تخصیص و تأمین ارز، حملونقل و فرایندهای وارداتی مواجه هستند.
امامیرئوف تاکید کرد: با توجه به نقش این مواد اولیه در زنجیره تولید، تسهیل فرایند واردات و تأمین بهموقع آنها میتواند به استمرار تولید، کاهش هزینهها و افزایش توان رقابتی صنعت در بازارهای جهانی کمک کند.
حمایت از صنعت فرش ماشینی؛
حمایت از اشتغال و ارزآوری
وی با تاکید بر ظرفیت بالای صنعت فرش ماشینی برای ارزآوری گفت: این صنعت یکی از بخشهای دارای پتانسیل صادراتی کشور است و اگر مورد توجه قرار نگیرد، مشکلات موجود میتواند در نهایت به تعطیلی برخی واحدهای تولیدی، کاهش ظرفیت تولید و از دست رفتن اشتغال منجر شود.
امامیرئوف افزود: در مقابل، اگر موانع موجود برطرف و حمایت هدفمند از این صنعت انجام شود، ضمن حفظ اشتغال و تأمین نیاز بازار داخلی، امکان افزایش ارزآوری کشور نیز فراهم خواهد شد.
دبیر انجمن صنایع نساجی ایران در پایان با تأکید بر ضرورت اصلاح برخی مقررات گفت: یکی از مهمترین موضوعات برای توسعه صادرات، بازنگری و اصلاح مقررات مرتبط با رفع تعهد ارزی است. صادرکننده باید بتواند با شرایطی منطقی و متناسب با واقعیت بازارهای بینالمللی فعالیت کند.
وی خاطرنشان کرد: صنعت فرش ماشینی ایران از ظرفیت تولید، فناوری، نیروی انسانی و سابقه صادراتی لازم برخوردار است و در صورت رفع موانع نقلوانتقال مالی، تسهیل تأمین مواد اولیه و اصلاح مقررات صادراتی، میتوان سهم ایران را در بازار جهانی افزایش داد و صادرات این صنعت را به یک میلیارد دلار و حتی بیشتر رساند.
کاهش قدرت خرید، بازار داخلی فرش
را تحت فشار قرار داده است
کاهش قدرت خرید، صادرات، کمبود نقدینگی، قطعی انرژی و بیثباتی مقررات، از مهمترین چالشهای مطرحشده صنعت فرش ماشینی در نشست فعالان اقتصادی کاشان بود.
چندی پیش نشست فعالان اقتصادی کاشان با حضور سید شمسالدین حسینی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی و جمعی از اعضای این کمیسیون برگزار شد. در این نشست، فعالان اقتصادی و تولیدکنندگان منطقه مهمترین مشکلات خود در حوزههای تولید، صادرات، تأمین مالی، انرژی، مالیات، تعهدات ارزی و تعدد سامانههای دولتی را مطرح کردند.
محمود تولایی، رئیس اتاق بازرگانی کاشان نیز با اشاره به کاهش قدرت خرید خانوارها، محدود شدن بازارهای صادراتی، افزایش هزینه مواد اولیه و کمبود نقدینگی تأکید کرد که فعالان صنعت فرش و نساجی برای ادامه تولید و حفظ اشتغال، بیش از هر چیز به ثبات مقررات و امکان برنامهریزی بلندمدت نیاز دارند.
کاهش قدرت خرید، بازار داخلی فرش را کوچک کرده است
یکی از مهمترین موضوعات مطرحشده در این نشست، وضعیت بازار داخلی فرش و محصولات نساجی بود.
تولایی با اشاره به شرایط اقتصادی خانوارها گفت کاهش قدرت خرید باعث شده اولویت هزینهکرد مردم به سمت کالاهای ضروریتر تغییر کند و در نتیجه، تقاضا برای کالاهایی مانند فرش و برخی محصولات نساجی کاهش یابد.
به گفته فعالان اقتصادی حاضر در نشست، صنعت فرش و نساجی همزمان با کاهش تقاضای داخلی، با دشواریهای بیشتری در بازارهای صادراتی نیز مواجه شده است.
این مسئله برای صنعت فرش ماشینی اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید این صنعت به بازارهای خارجی وابسته است.
فرش ماشینی؛ یکی از مزیتهای صنعتی کاشان
در این نشست، صنعت فرش ماشینی به عنوان یکی از مهمترین مزیتهای صنعتی منطقه کاشان، آران و بیدگل مطرح شد.
فعالان اقتصادی حاضر عنوان کردند فرش ماشینی ایران از نظر کیفیت و تنوع محصول توان رقابت در بازارهای بینالمللی را دارد و برخلاف بسیاری از کالاهای صنعتی و لوازم خانگی، ایران در این حوزه از واردات قابل توجهی برخوردار نیست.